2. Hafta: Düşünce Dünyamıza Katkı için 15 Sözcük

”Nereye gidersek gidelim, bulacağımız aydınlık, zihnimizin aydınlığı kadardır” demiş kıymetli Cemil Meriç. Evet aydınlık istiyorsak zihnimizi aydınlatalım.

Sinan Canan’ın ”Bir insanın düşüncesinin sınırları, dil yeteneğinin sınırları tarafından belirlenir” düsturunca bu haftaki on beş kelimemize bakıp, düşünce dünyamıza katkıda bulunalım.

1-Epistemoloji

Fransızca épistemologie bilginin anlam ve özelliklerini inceleyen felsefe dalı. Eski Yunancada epistēmē zihinsel hakimiyet, bilgi, anlamına gelir.

2-Snob

Ülkemizde köşe yazarların bazen kullandığı bu kelime,  1840 dolayında duyulmuş, 1848’de William Thackeray’in Cambridge anılarına değinen Book of Snobs adlı kitabıyla popülerleşmiştir. İngilizce olan snob sözcüğü, Cambridge öğrenci argosunda kasaba esnafına verilen ad olarak kullanılmış, sonrasında ise; üst sınıflara özenen kimse, özenti, züppe anlamlarına gelecek şekilde literatürde yer bulmuştur.

3-Asabiye

Arapça bir sözcük olan aṣabiyya(t)aşiret dayanışması, hamiyet, fanatizm anlamlarına gelirken benzer anlamdaki bir başka sözcük olan ˁaṣaba(t), aralarında kan bağı bulunan akraba topluluğu anlamına gelir. Ayrıca aynı Arapça kökten fakat başka bir semantik evrim izleyen ˁaṣab “sinir” sözcüğünden türetilen Yeni Osmanlıca ˁaṣabiye “sinir hekimliği, nöroloji” terimi 1920’lere doğru kullanıma girmiştir.

4-Fantastik

Fransızca bir sözcük olan fantastique, görüntüsel, hayali, düşsel, anlamına gelir.

5-Fantezi

 Fransızca bir sözcük olan fantaisie, görüntü, hayal, hayal mahsulü, düş gücü, anlamına gelir. Ayrıca dilimizde ‘ticari bir ürünün sıradışı ve cazip modeli’ ve ‘sıradışı erotik davranış’ anlamlarında da kullanılmaktadır.

6-Tasfiye

Arapça bir kelime olan taṣfiya temizleme, arıtma anlamına gelir. Siyaset sahnesinde çok kullanılan bir sözcüktür.

7-Semaver

Bu güzel sözcük semaver de bize Rusçadan ‘samovar’ üzerinden gelmiştir. (samo: kendi, varit: kaynamak) Otomatik çay pişirme cihazı anlamına gelir.

8-Hamaset

Siyasette bazen ”hamaset yapma” denilerek kullanılan bu sözcük dilimize Arapçadan (ḥamāsa) gelmiştir. (Dinde ve kavgada) Şeci ve cesur olma, fanatizm, anlamına gelir.

9-Retorik

Fransızca bir sözcük olan rhétorique, belagat, güzel ve sanatlı konuşma ve hitabet sanatı anlamlarına gelir.

10-Cevaz

Arapça bir kelime olan cawāz, aşma, aşım, geçit, geçiş izni, izin, müsaade, yasak olmama hali, anlamında kullanılır.

11-Pegasus

Yunanca bir sözcük olan pegasos, Yunan mitolojisinde kanatlı at anlamına gelir. Ali Sabancı’nın şirketine iyi bir isim bulduğunu söyleyebiliriz 🙂

12-Bumbar

Yemek türü olarak karşımıza çıkan bu kelime, Farsça kökenli būnbār/mūbār sözcüğünden dilimize girmiştir. Kalın bağırsak anlamına gelir. Zazacada kullanılan bu sözcük Farsçayla aynı olması bir tesadüf değildir. Çünkü Zazaca, dil bilimi bakımından Hint-Avrupa dil ailesine mensup İran dillerinin Kuzeybatı İran koluna bağlı bir dildir.

13-Müptezel

Arapça bir sözcük olan mubtaḏalsıradan, bayağı, adi, seçkin olmayan, rezil, anlamına gelir.

14-Feraset

Arapça bir sözcük olan firāsa(t)(göz veya kavrayışta) uyanık olma, anlayış, seziş, sezgi, anlamına gelir.

15-Oryantalizm

Fransızca bir kelime olan oriental, doğuya ait, doğulu, özellikle Asyalı veya Yakın Doğulu, anlamına gelir. Oryantalizm kavramını bir bütünlük içinde dünya kamuoyuna sunan Edward Said bu sistematiği tek bir cümle ile özetler; “Oryantalizm gerçek Doğuyu değil Şarkiyatçıların görmek istedikleri bir “Şark”ı aksettirir”. Kısacası ‘Doğu’ya hâkim olmak, onu yeniden kurmak ve onun amiri olmak için’ Batı’nın bulduğu bir yoldur.(1)

Not: Sözcüklerin anlamı bulunurken nisanyansozluk‘den faydalanılmıştır.

Yayınlayan

Musa Ünalan

Fırat Üniversitesi'nde araştırma görevlisi. Pazarlama alanında doktora öğrencisi. İlgi Alanları (Birincil) : Tüketici Psikolojisi, Marka Yönetimi, Veri Analizi. (İkincil) : Davranış Ekonomisi, Bilim Felsefesi, Din Psikolojisi.

“2. Hafta: Düşünce Dünyamıza Katkı için 15 Sözcük” için 4 yorum

  1. Kıymetli Kardeşim,

    Çok faydalanıyorum. Ellerine sağlık.

    Şöyle ki, eğer layıkıyla okuyamazsam, READ diye bir dosyam var, oraya koyuyor, sonra sakin kafayla okuyorum. * Not: Buradan bir kitaba yürümeni ümid ederim. Yakışır sana. Selamlar, sevgiler.

    1. Çok değerli Hakan Abim,

      Yorumlarınız benim için çok kıymetli. Mutlu oldum.

      Kitap yazmam konusundaki tavsiyeniz de beni ayrıca onurlandırdı. Gerçekten güzel fikir. Yapacağım inş.

      Teşekkürler, saygılar.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s