4. Hafta: Düşünce Dünyamıza Katkı için 15 Sözcük ve Bir Sanat Eseri

1-Pilates

İngilizce bir sözcük olan pilates, bir beden eğitimi sistemi anlamına gelir. Pilatesin yaratıcısı olan Joseph Hubertus Pilates 1880 senesinde Almanya`da dünyaya geldi. Doğduğu zaman raşitizm ve astım hastalığı vardı ve doktorlar ailesine çok uzun süre yaşamayacağını söylemişti. Joseph Pilates, vaktinin çoğunu evde çeşitli tıp ve özellikle Uzakdoğu sporları ile ilgili kitapları karıştırarak, kendisini bu iki dertten kurtarabilecek çözümleri arayarak dört duvar arasında geçirdi. Amacı tıp ve spor kitapları okuyarak kendi hastalıklarına çözüm aramaktı. Bu nedenle yoga, kayak, dans, savunma sporu ve ağırlık çalışmaları üzerinde uzmanlaştı ve tüm bunların birleşimi olarak pilatesi yarattı…(1)

Joseph Pilates ders yaparken
Joseph Pilates ders yaparken

2-Piksel

İngilizce bir kelime olan pixelvideo ekranında görüntüyü oluşturan noktaların her biri anlamına gelir. 2002-2003’te dijital fotoğraf makinelerinin yaygınlaşmasıyla sözcük genel kullanıma girmiştir.

3-Meczup

Arapça bir sözcük olan macḏūb‘tan gelir. Aklını yitirmiş kimse, deli manalarına gelir. Genelde din yuzunden aklını yitirmiş insanlar için kullanılır, kimi zamanda biraz daha genel anlamda kafayı bir şey ile bozmuş olanlar içinde kullanılır.

4-NTV

NTV, 1996 yılında Cavit Çağlar tarafından kurulan, Türkiye’nin ilk haber kanalıdır. Ocak 1999’da Doğuş Yayın Grubu bünyesine katılmıştır. Paylaşmamın sebebi ise; ismi her ne kadar zihinlerde iyi bir imaj yansıtsa da açılımı Nergis Televizyonu’dur. NTV’nin kurucusu olan Cavit Çağlar’ın kızı Nergis’den geldiği söylenmektedir. Nergis bir çiçek ismidir. Aşağıda resmini görebilirsiniz.

Nergis çiçeği
Nergis çiçeği

5-Meftun

Arapça biz sözcük olan maftun, yanmış, baştan çıkmış, gönül vermiş, tutkun manalarına gelir.

6-Hadim

Arapça bir sözcük olan χādim, hizmet eden, hizmetçi, işe yarayan, imân ve islâmiyete ve millete faydalı olmaya çalışan kimse manalarına gelir. Hadım ise erkekliği yok edilmiş olanlar için kullanılır.

7-İroni

Fransızca bir sözcük olan ironie, kinaye, alaylı anlatım, söylenen sözün tersini kastederek kişiyle veya olayla alay etme manalarına gelir.

8-Geda

Farsça bir sözcük olan gadāyoksul, dilenci anlamına gelir. İki sözle bu sözcüğü pekiştirelim. Biri Aşık Paşa’nın Garib-name (1330) eserinden ”bu serāyda kim ġanīdür kim gedā” [kim zengin kim yoksul] ifadesi diğeri ise; Bağdatlı Ruhi’nin ‘‘Bu alem-i fanide ne mir ü ne gedayız.” [mir: bey, soylu geda: yoksul]

9-Binaenaleyh

Arapça bir sözcük olan bināˀan ˁalayhi, ona dayanarak, ondan dolayı manalarına gelir.

10-Zangoç

Ermenice bir kelime olan jamgoçkilisede çan çalan görevli anlamlarına gelir. Jam, saat; goç ise çağıran, bağıran demektir.

11-Zampara

 Farsça bir sözcük olan zanparastkadınsever, kadınatapar anlamına gelir. Farsça zan kadın, parastīdan tapınmak demektir.

12-Gulyabani

Farsça ġūl-i yābānī; bir efsane yaratığı, kurt adam anlamına gelir.

13-Fundamentalizm

İngilizce bir sözcük olan fundamentalism, köktencilik anlamına gelir. Fundamentalism kelimesi, Latince temel anlamına gelen fundamentum kökünden türemiştir. Bu kavram ilk olarak 20. yüzyılın başlarında Amerika’da Evanjelik Protestanlar tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Daha sonra The Fundamentals (esaslar) adlı kitapçık serisi yayımlamaya başlayan Evanjelikler, İncilin modern yorumları yerine esasını, gerçek anlamını ön plana çıkarmaya çalışmışlardır. Zaman içerisinde değişime uğrayan bu kavram, dinî metinlerin doğru okunmasından çok, dinî-kültürel hareketlerin bir türü olarak görülmeye başlanmıştır.

14-Demokrasi

Herkesin kabaca bildiği demokrasi kelimesi halk iktidarı anlamına gelir. Eski Yunanca’da dēmokrateía, olan sözcük dêmos halk, ahali krátēs egemen, muktedir anlamlarına gelir.

15-Korsan

İtalyanca corsaro akıncı, başıbozuk, özellikle deniz akıncısı anlamına gelir. Ayrıca başkalarının hakkını zor kullanarak alan kimse, izinsiz olarak çoğaltılan (kitap, kaset vb.) anlamları da vardır.

Bu haftaki sanat eserimiz ve manası:

Leonardo da Vinci – Il Cenacolo/ The Last Supper (Son Akşam Yemeği) (1497)

(ayorum.com sitesinden alınmıştır)
(ayorum.com sitesinden alınmıştır)

Eser 15. yüzyıl’da Duke Lodovico Sforza’nın isteği üzerine yapılmıştır. İsa Mesih’in havarileriyle beraber yediği son akşam yemeğini temsil eder. Eser günümüzde Milano‘da bulunan Maria delle Grazie’de sergilenmektedir. (1)

Ayorum‘dan.com aldığım bir pasaj tablo hakkında bir hayli ilginç bilgiler veriyor: ”Resimdeki bir terslik de Yehuda’nın arkasına denk gelen yerde, bir elin tuttuğu hançerdir. Orijinal resimden bu hançeri kimin tuttuğu anlaşılamamaktadır. Bazı sanat tarihçiler bu elin Petrus’a ait olduğunu ileri sürmektedir. Bu savı öne sürerken de, Petrus’un, Romalı Başkahin’in hizmetçisine kılıç çekip kulağını kesmesini öne sürüyorlar (Yuhanna 18:10). Petrus’a ait olması halinde elin aldığı şekilde görülmektedir.

Bir elin normal bir insan anatomisine tamamen ters böylesi bir pozisyon alması sizse doğru görünüyor mu ? Da Vinci gibi usta bir ressamın böylesi bir el çizeceği düşünülemez. Benim aklıma, Petrus’un hançer tutan bir eli yakalayıp tuttuğu geliyor. Hançer tutan el kimin eliyse, aynı kişinin sol eli de, dokunmak istercesine Mecdelli Meryem’in çenesine yönelmiş. O zaman insan her iki elin sahibinin gizlice sürünüp gelen ve havarilerin arkasında eğilmiş olarak duran Yuhanna’ya  olduğu sanısına varıyor. Büyük bir olasılık da Vinci, Yuhanna’yı Mecdelli Meryem’e kur yapmak suretiyle İsa’ya ihanet eden bir hain olarak görüyor.

Ama işin en önemli yanı, Yuhanna’nın adi bir gönül işi uğruna ihaneti göze alacak bir kişilikte, Mecdelli’ninse henüz İsa hayattayken ona ihanet eden, cinlerden arınmamış bir sefil gösterilmesine Vatikan izin verir mi ? Nitekim büyük bir olasılıkla papalığın buna karşı çıktığını tahmin edebiliyoruz. Zira resmin yapımı 3 yıl sürmüş, buna geç kalındığı için müdahale eden papalığa Yehuda’ya bir baş modeli bulunamadığı, işin bunun için geciktiği gibi bir bahane uydurulmuştur. Ola ki bu dönemde, Leonardo’dan resmin düzeltilmesi istenmiş, o da inatla buna direnmiş; sonunda resim başka bir ressama kilisenin önerileri doğrultusunda ellerin durumu değiştirtilerek, bugün gördüğümüz anatomik kurallara aykırı son haline getirilmiş olsun.”

İyi bir hafta geçirmeniz dileğiyle, haftaya görüşürüz 🙂

Not: Bazı sözcüklerin anlamı bulunurken nisanyansozluk, tdk.gov.tr ve turkcebilgi.com sitelerinden faydalanılmıştır. Ayrıca parantez içerisinde (1), (2) gibi tasvir edilen yerler, kaynak olarak link vermek amacıyla belirtilmiştir.

Yayınlayan

Musa Ünalan

Fırat Üniversitesinde Araştırma Görevlisi. Pazarlama alanında Doktora Öğrencisi. Fikir ve düşüncelerin yayılımı ile toplumsal grupların davranış şekilleriyle ilgilenir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s