10. Hafta: Düşünce Dünyamıza Katkı için 15 Sözcük ve Bir Sanat Eseri

1-Kayyım

Arapça bir sözcük olan ḳayyim kökünden gelir. Yönetici, bekçi, bir şeyi vekâleten idare eden kimse anlamına gelir. Bu anlama benzer bir anlamı olan kayyum sözcüğü, Türk Dil Kurumu’nda birincil anlam olarak cami hademesi; ikincil anlam olarak belli bir malın yönetilmesi veya belli bir işin yapılması için görevlendirilen kimse olarak geçer. Açıkçası bu anlama uygun olan sözcüğün kayyım olması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü kayyum kelimesi, Arapça bir sözcük olan ḳayyūm kökünden gelir. Ebedi, kalıcı, Allahın bir sıfatı anlamına gelir.

2-Vals

Fransızca bir sözcük olan valse kökünden gelir. Bir tür salon dansı anlamına gelir. Ayrıca bu dansın müziği anlamı da vardır. Almanca walz kökünden türeyen walzen sözcüğü ise dönmek, yuvarlanmak anlamına gelir. “Vals çalınırsa dördüncü dansı bir ihtiyara lütfeder misiniz?” – H. E. Adıvar

3-Afaki

Arapça bir sözcük olan āfāḳ kökünden gelir. 1. ufuklar, evren, dünya, 2. felsefede enfüs zıddı, dış dünya, objektif alem anlamlarına gelir. Fakat kullanım olarak daha çok gereksiz, önemsiz (söz) anlamında kullanılmıştır. “Biraz afaki sohbetten sonra oradan kalktık.” – A. Rasim

4-İntişar

Arapça bir sözcük olan intişār kökünden gelir. Yayılma, dağılma anlamına gelir. Ayrıca gazete veya dergi çakırma, yayımlanma anlamı da vardır.

5-Zait

Arapça bir sözcük olan zāˀid kökünden gelir. Ziyade olan, artık anlamına gelir. Çoğaltan, artıran anlamının yanı sıra gereksiz, fazla anlamı da vardır. “Canım bu kadar yeter, fazlası zait.” – S. M. Alus

6-Murakabe

Arapça bir sözcük olan murāḳaba(t) kökünden gelir. Denetleme, kontrol etme anlamına gelir. “Onun tatlı sert murakabesi, konağın her ferdince kabul edilmiş.” – S. Ayverdi

7-Münekkit

Arapça bir sözcük olan *munaḳḳid kökünden gelir. Eleştirmen anlamına gelir. “Bir münekkidin oturup, okuyup uğraşacağı bir konuyu ben oturup nasıl yazayım?” – Y. N. Nayır

8-Tahavvül

Arapça bir sözcük olan taḥawwul kökünden gelir. Bir durumdan başka bir duruma geçme, değişme, değişkenlik, dönüşme, dönüşüm anlamına gelir.
Gençliğin karşısına çıkınca harika bir tahavvülle başı dikildi.” – P. Safa

9-Mehabet

Arapça bir sözcük olan meh¥bet kökünden gelir.  Büyük ve saygıdeğer kimselere duyulan saygı anlamına gelir. Büyüklük, ululuk, yücelik anlamı da vardır. “Dağlar ufkunda mehabet, ova ufkunda huzur.” – Y. K. Beyatlı

10-Megaloman

Fransızca bir sözcük olan mégalomane kökünden gelir. Büyüklük hastası anlamına gelir. “Megalomanların at oynattığı edebiyat dünyamız, bu kabîl gerçekçi itiraflara pek alışık değildir.” – H. Taner

11-Mübrem

Arapça bir sözcük olan mubrem kökünden gelir. Çok gerekli olan, kaçınılmaz, vazgeçilmez anlamına gelir.

12-Meymenet

Arapça bir sözcük olan maymana(t) kökünden gelir. Uğur, bereket, kutluluk anlamına gelir.

13-Tufeyli

Arapça bir sözcük olan ṭufaylī kökünden gelir. Parazit, asalak, başkasının sırtından geçinen anlamına gelir. “Ben kendimi faydalı bir adam farz ettiğim hâlde, sen kendini niçin işsiz ve tufeyli sayıyorsun?” – K. Tahir

14-Amiyane

Arapça bir sözcük olan ˁāmmī +ane kökünden gelir. Avama ait, basit, sıradan, genel, bayağı anlamına gelir. “Hem, bu çeşit amiyane işler diplomatın nesine?” – Y. K. Karaosmanoğlu

15-Neşretmek

Arapça neşr + Türkçe etmek sözcüklerinin bir araya gelerek oluşan bir kelimedir. Yaymak, dağıtmak, saçmak anlamına gelir. Ayrıca yayımlamak anlamı da vardır. “Alacağımız cevaplar içinde dikkate şayan görülenleri gazetemizde neşredeceğiz.” – H. C. Yalçın

Bu haftaki sanat eserimiz ve manası:

Masumların Katli ”The Massacre of the Innocents” – Nicolas Poussin

Resimbiterken sitesinden alınan yorum: ”1594 yılında Fransa’da dünyaya gelen Nicolas Poussin, Fransız Barok resminin en önemli isimlerinden biridir. Bebek İsa’ya dair önemli hikayelerden biri olan “Masumların Katli“ni işlediği bu tablo için Francis Bacon, “Şimdiye dek resmedilmiş en başarılı haykırış!” demiş. Tablo, Fransa’daki Conde Müzesi’nde sergileniyor.

Poussin, esere, zemine yakın; yani düşük bir açıdan bakmamızı istemiş. Biz, elindeki kılıçla ayağını göğsüne bastığı bebeği öldürmeye hazırlananRomalı askerin caniliği ile can havliyle ellerini iki yana açmış bebeğin masumiyeti arasındayız. Acı içinde haykırarak askerin kalçasına sarılan kadın figürü ise tahmin edeceğiniz gibi, bebeğin annesi. “Masumların Katli” konusunu işleyen her tabloda ‘anne‘ figürü “Meryem“; katledilen bebeklerise aslında “İsa“dır. Daha doğrusu bu kutsal ikilinin safiyetine sahiplerdir.

Eserin sağ tarafında bebeği katledilen bir annenin feryadı izleyicinin içine işler. Sol taraf ise sağa göre daha yavaştır. Kılıcını bebeğe kaldıran askerin hareketi, bebeğin ellerini kaldırışındaki teslimiyet sanki zamanı durdurmuşturPoussin dikkatimizi sağdaki annenin acısını içimizde hissetmemizi isterken acaba soldaki ahengi farkedip esere daha sanatsal bir bakışla bakmamızı istiyor olabilir mi?

Arka planda mavi kıyafetli bir kadın görüyoruz. Bu kadın, yüksek ihtimalle oğlunu Romalı askerlere kaptırıp kontrolsüzce acısını yaşamakta. Daha da arkaya gidersek bir yapıyla karşı karşıya geliriz. Bu, bir tapınaktır. Zamanında Atina ile Mora Yarımadası‘nı birbirine bağlayan şehir devleti Korint‘te inşa edilen bu yapıyı Poussin, özellikle eserine yerleştirmiş olmalı.”

Not: Bazı sözcüklerin anlamı bulunurken nisanyansozluk ve tdk.gov.tr sitelerinden faydalanılmıştır.

Yayınlayan

Musa Ünalan

Fırat Üniversitesinde Araştırma Görevlisi. Pazarlama alanında Doktora Öğrencisi. Fikir ve düşüncelerin yayılımı ile toplumsal grupların davranış şekilleriyle ilgilenir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s